Grondeienaars oor MKWAP2

LEPHALALE – ʼn Vergadering met grondeienaars wat geraak sal word deur die voorgestelde Mokolo en Krokodilrivier (Wes) Wateraanvullingsprojek Fase 2A (MKWAP-2A) is Woensdag 17 April vanaf 09:00 by die Mogolklub gehou.

Donovan Henning van Nemai Consulting, wat verantwoordelik is vir die omgewingsimpakbepaling (OIB), het die vergadering gelei.

Die doel van die vergadering was ook om ʼn oorsig te doen oor die konsep OIB-verslag vir die voorgestelde MKWAP-2A leengroewe.

Slegs twee grondeienaars het gebruik gemaak van die geleentheid om die vergadering by te woon.

Henning het gesê dié vergadering word onderskei van die vorige vergaderings aangesien daar spesifiek met die grondeienaars gepraat is oor die leengroewe. Hy het aanbeveel dat daar deeglike voorbereiding gedoen moet word vir die onderhandelings en om ʼn lys te maak van voorwaardes oor wat sal gebeur indien kontrakteurs op jou grond beweeg. “Die kontrakteurs moet spesifiek kyk na die inligting wat julle vir hulle deurgee,” het hy gesê.

Die kwessie rakende kompensasie is bespreek en of daar ʼn moontlikheid is dat die grondeienaar se hele stuk grond uitgekoop kan word of net ʼn gedeelte daarvan.

Henning het gesê as daar gekyk word na die hele projek se uitleg is daar ʼn paar areas waar die hele plaas moontlik uitgekoop kan word.

“Heel aan die suidelike kant in Mooivallei waar die balanseerdam en die ontslikkingswerke gaan wees (gedeelte een en gedeelte twee van Mooivallei) sal die grond nooit weer dieselfde wees nie. Die grond gaan drasties beïnvloed word en in so geval is dit miskien realisties om die hele stuk grond te koop.

In gevalle waar net ʼn gedeelte van die grond gebruik gaan word, word die grond na afloop van rehabilitasie aan die eienaar teruggehandig,” het Henning verduidelik.

Grondeienaar 1 het verduidelik dat hulle nie ʼn goeie ervaring met Eskom en Transnet gehad het nie en dat die groot houers waarin die steenkool gestoor en vervoer was nooit verwyder is nie. “Dit lyk soos ʼn stortingsterrein daar waar hulle klaar is en die houers word deur wildstropers as slaapplek gebruik. Dit is ʼn groot sekuriteitsrisiko. Hulle het die serwituut gekoop en nou dink hulle dat hulle die reg het om daar te wees,” het sy gesê.

Azwianewi Nelwamondo, omge-wingsbestuurder by TCTA (Trans Caledon Tunnel Authority), het gesê die veiligheidsmaatreëls word versprei aan alle grondeienaars voor die grond oorhandig word.

Nelwamondo het verder gesê daar sal wel houers wees by die leengroewe, maar na rehabilitasie en wanneer die voltooiingsertifikaat ontvang word, sal die drade verwyder word en die grond sal geïntegreer word terug na die grondeienaars. Daar sal geen verdere aktiwiteite op die grond plaasvind nie – mits die sertifikaat uitgereik word.

Grondeienaar 1 het gesê daar sal onderhandel moet word oor die sekuriteit, want sy sal graag haar eie sekuriteitsmaatskappy wil gebruik aangesien sy geen ander sekuriteitsbeamptes vertrou nie. “Hulle word te maklik omgekoop en dit is ʼn probleemarea waar stropers inkom,” het sy gesê. Sy het gevra of dit sal kan werk en of sy kompensasie sal ontvang indien sy haar eie mense vir sekuriteit gebruik.

Nelwamondo het gesê dit sal met die kontrakteur bespreek moet word, aangesien sekuriteit deel is van die kontrakteur se verantwoordelikheid. “Ons as kliënt sal voorstel dat die kontrakteur dit met die grondeienaars bespreek om enige onnodige eise te voorkom,” het Nelwamondo verduidelik.

Grondeienaar 2 het gesê ervaring het hulle geleer dat daar in die vergaderings oor ʼn punt ooreengestem word, maar as dit nie in die kontrak staan nie, het jy as grondeienaar geen voet om op te staan nie. Maak seker dat alle punte in die kontrak opgeskryf word. Daar gaan individuele kontrakte vir elke eienaar opgestel word volgens die eienaar se voorwaardes.

Daar moet met die grondeienaars individueel onderhandel word en daar moet ʼn gesamentlike ooreenkoms bereik word.

Hy het gesê hy kan dit nie meer beklemtoon dat elke klein dingetjie in die kontrak gestipuleer moet word nie.

Henning het verduidelik dat alle korrespondensie wat hulle van die grondeienaars ontvang het, is in die laaste fase in ʼn omgewingsbestuurprogram geskryf.

Indien die kontrakteur nie aan die vereistes of voorwaardes van die kontrak voldoen nie, is daar sekere stappe wat geneem sal word.

Nelwamondo het gesê dit sal by die Department van Omgewingsake gerapporteer word en die projek kan gestaak word.

Die omgewingsbestuursprogram skryf wel aan die kontrakteur voor wat hy moet doen.

Die prosedure van rehabilitasie is bespreek.

Henning het verduidelik dat die minister nog nie finale goedkeuring vir die projek gegee het nie. “Daar is klaar magtiging vir die wateroordragskema, maar omdat dit geappelleer gaan word en selfs nadat die appel uitgesorteer is kan die projek dalk hof toe geneem word. Daar is ʼn baie goeie kans dat sommige mense dit verder sal vat en in een van die hooggeregshowe gaan baklei. Ek weet nie of dit daar gaan vashaak nie. Daar is klaar magtiging vir die wateroordragskema, maar die leengroewe se magtiging is ʼn aparte proses in samewerking met die Department van Minerale Hulpbronne. Ons verwag in Augustus vanjaar ʼn besluit van hulle af om te sê die leengroewe kan voortgaan al dan nie. Dan kan daar ook teen die leengroewe geappelleer word en dan word dieselfde proses gevolg.

Dis die laaste groot besluit wat teen Augustus vanjaar in plek behoort te wees en daarom sal daar eers na Augustus finaal gepraat kan word oor vergoeding of grondverkryging,” het Henning afgesluit.   

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.